svb.gif
Kleasterterrein mei Krstsjerke
De krstsjerke foar de restauraasje, mei in fine wite streep is it plak dr't it kleaster stien hat oanjn

SKIEDNIS FAN IT BERCHKLEASTER

 

 

DE REGULIERE KANUNNIKEN OF KOARHEREN

 

Doe`t yn 1974 it nije part fan it tsjerkhf yn oarder brocht waard, moast it alhiel t groeven wurde, omdat de grn dr fol siet mei pn fan in grut gebou.

Op dat plak stie foarhinne it kleaster "Sint Nicolaas", fan de reguliere kanunniken fan st. Augustinus. 

It wie neffens de ideen fan de roomske tsjerke net goed dat in geastlike omgong mei in frou hie. Mar as in pryster allinne libje moast mei in hshldster, dan wie de ferlieding grut. Drom dat men der in gewoante fan makke dat prysters oan grutte tsjerken, meiinoar yn gemienskip wennen neffens foarskriften, dy`t Augustinus makke hie foar groepen mienskiplik libjende manlju. Dy rigels waarden letter noch in pear kear oanskerpe, mar wienen dochs net sa strang, as dy fan oare kleaster oarders.
Dat koe ek hast net omdat hja, as prysters ek oan sielesoarch dienen, en dus net bten de wrld sletten wienen, sa as de bedoeling fan oare kleasters wie.

Kanunniken komt fan canonici, canon is latyn foar regel, en de minsken dy`t harren oan dy regel hlden hieten regulieren, yn nderskied fan oaren dy`t wol libben fan in ynkommen t harren gemienskip, mar der net yn libben, en drom seculieren neamd waarden.
Dizze reguliere kanunniken wurde ek wol Augustijners neamd of koarheren, omdat harren foarnaamste wurk it sjongen yn tsjerke wie. De froulju hieten moniales, regularissen of Augustinessen. It lste kleaster fan dizze oarder yn Nederln is dat fan de Augustinessen yn Ravenstein.

Wienen de regels eins bedoelt foar prysters oan kathedrale tsjerken, wat moasten dy kanunniken dan op it platteln, dr`t allinne mar lytse doarps tsjerken binne dy`t krekt of kwalik in geastlike nderhlde kinne.
No dat wie it no krekt. De doarps pastoar moast boer en geastlike tagelyk wze en faaks noch hiel wat mear, as ienige dy`t lze en skriuwe koe yn`e doarpsmienskip. Syn hshldster wie tagelyk boerinne, en fan har hong de kwaliteit fan bter en tsiis f, en dus it ynkommen.
Fan in betelle krft koe men net itselde fergje as fan eigen. De pastoar moast dus ien fan beiden trouwe, of omheukerje mei boaden. Syn parochianen hienen fierwei it leafst dat er troude. Yn Frysln wienen dan ek in protte pastoars troud.

De kanunniken kleasters bean in oplossing foar geastliken dy`t dit net woenen. Yn it kleaster koenen de prysters fan de doarpstsjerken t de omkriten harren gelofte fan celibaat heechhlde, en foar lytse en earme parochys wie it in tkomst, hja mochten yn ruil foar de ynkomsten t it pastoarsguod in pryster t it kleaster kieze. De pastorije pleats waard dan ferhierd.
Sa betsjinne it kleaster fan Burgum neffens in oarkonde t 1328 de parochys Grou, Warten, Suwld, Tytsjerk, Noardermar, Eastermar, Hamorke, (Himrik?), Gerdekerka, (Gytsjerk?) en Suedbergahusum. (Burgum?) (S&Y 184)
Yn dy tiid moatte der dus wol mear as tsien kanunniken yn it kleaster tahlden hawwe. want as regel mocht de prior net in parochy betsjinje. (B&B 35)

Hja hienen in tige drok libben. Hja moasten op de horae canonicae, de geregelde oeren yn tsjerke wze. Moarns om fjouwer oere, klepte de klok foar it tarieden foar de earste tsjinst(matutina), dan kaam elk der f en makke him ree en wachte lzend op it twade teken, dan gongen hja yn twa rigen, de jongsten foarop, nei de tsjerke. De earste tsjinst duorre meiinoar sawat in oere en foarmen de matutina en de prima yn ienen. Om seis oere gongen hja werom nei harren sellen en begnen oan harren deistich wurk meast it skriuwen of oerskriuwen fan boeken. Om sn oere klipte de klok foar de folgjende tsjinst, de tertia, elk lei syn wurk del en makke him ree, troch fromme oertinking of it lzen fan in stichtlik boek, oan`t de klok foar de twadde kear klipte, en elk him wer op syn plak yn de rige opstelde foar de twadde gong nei tsjerke. De terts duorre sawat in heal oere en as dat frn wie wie der sprekferlof, dat wol sizze dat se dan efkes meielkoar prate mochten oars wie dat net tastien of it moast fanwege it wurk of de sitewaasje needsaaklik wze. It sprekferlof duorre oan`t om sawat acht oere it earste teken foar de sexta klonk en elk him wer yn syn sel tebek luts om him geastlik ta te rieden op de folgjende tsjinst. Sa wikselen tsjerke tsjinsten en wurk elkoar f. De tiden wienen blykber net altyd en oeral gelyk, simmer en winter makke ferskil, en de tiid fan iten, meast healwei alven, as men teminsten iet, want op fsteldagen en yn de fjirtich dagen fan it fsten waard der mar ien kear iten, oars twa kear. Meastal waard der om healwei alven iten. Krektlyk as nei de tsjerke tsjinsten gie men neidat de klok it teken foar it iten jn hie yn`e rige nei de ytseal, it refter en wachte dr foar de doar oan`t de tafelskille fan de prior it sein joech dat hja der yn mochten, swijend gyng elk op syn plak sitten. Wylst der iten waard, waard der foarlzen, der mocht dus net praat wurde, der mocht net klage wurde oer te min, te folle, of de smaak fan it iten. Nei it iten gongen hja sjongend de ytseal t nei de tsjerke foar it Gratias. Dat moast om alve oere dien wze. Tusken alven en tolven mochten hja yn`e simmer in oerke sliepe. Om tolve oere gienen se wer oan it wurk oant om trije oere it earste teken foar de vesper jn waard dan moast elk him wer ree meitsje foar de tsjinst dy`t om healwei fjouweren begn. Nei de Vesper oant it earste teken foar de collatie of it jnsmiel wie der wer sprekferlof. Om healwei fiven gie de klok foar it earste teken foar de complete en gyng elk wer nei syn sel om him derfoar ree te meitsjen. Om healwe seizen waard der wer iten. By`t simmer in waarm miel, behalve op fsteldagen en by`t winter dan kriich men wat te drinken, bier mei wat ble. Nei it iten gienen hja wer meiinoar nei tsjerke om de dei te besluten. Om sn oere lei elk op bd. Opbliuwe wie ferbean. (Acq I 164-167)

It sjongen yn it koar wie foar harren tige wichtich. Hja dienen tige flyt op de kwaliteit. Wa`t net sjonge koe hie net folle kns opnaam te wurden ek al wie er pryster, (Acq I 106(5)) Oarsom, guon dy`t gjin geastlike wurde koenen, mar wol de oplieding hienen en goed sjonge koenen, waarden wol opnaam. Hja waarden redditen neamd en stienen op it leechste plak yn it koar, nder de jongste kanunnik. (Acq I 106)  

WAT DER MEAR WENNE EN BARDE YN IT KLEASTER. (Acq I 108 144)

 

De prior, foar 1450 de proast, hie de geastlike lieding fan de gemienskip. Hy hie absolute macht, der barde neat yn it kleaster bten him om of snder syn goedkarring (Acq I 131, 132)
Hy hearde de kanunniken ienris yn`e wike de bycht, de conversen ienris yn`e fjirtsjin dagen, hy klaaide de nije bruorren yn, betsjinne de stjerrenden, en begroef de deaden.
As fertsjintwurdiger fan fierwei de grutste lneigener yn de omkriten, hie hy ek bten it kleaster ferplichtingen, mar hy mocht likemin as de oare kleaster bewenners allinne bten it kleaster komme, hy moast him dus altyd beselskipje litte troch in convers of in likebroer.
De gearkomsten fan Eastergoa waarden faak hlden op harren thf it Barrahs en sa sil de prior dus ek wol as fertsjintwurdiger fan Eastergoa de lndagen by wenne hawwe, of de Upstalbeam op pinkster trije.
It ferdrach fan Appingadaam, fan 1338, nei de seisjierrige oarloch yn`e Ommelannen, dat mei de std Grins sletten waard om de muntslach te regeljen, is mei ndertekene troch de proast fan Burgum. (HWS II 135)
En hy tsjinne yn syn omkriten as notaris, dy`t kontrakten en neilittenskippen fstlei, net allinne foar it kleaster, mar ek foar tredden. (HS 558 11, 86-90)
Doe`t it kleaster him oansleat by Wyndesheim moast hy dre de jierlikse gearkomsten fan it algemien kapittel bywenje, de twadde, letter de tredde snein nei peaske. (VD I 50) 

De subprior. As de prior fwzich wie, waard hy ferfongen troch de subprior = nderprior. Dy hie salang as de prior fwzich wie it selde gesach as dy, mar hy mocht allinne mar beslisse oer dingen dy`t beslist net wachtsje koenen, alle oare dingen wachten oan`t de prior werom wie. En as dy werom kaam moast de subprior him en syn begelieder de bycht hearre. (Acq I 133)

De procurator. De saaklike lieding fan it kleaster wie yn hannen fan de prokurator = fersoarger. Hy moast soargje dat it kleaster as bedriuw goed draaide. Der wie mear as trijetzen pnsmiet ln mei fansels ferskeidene pleatsen, foar`t grutste part ferhierd, mar guon ek yn eigen gebrk.
Dr wie in hiel kompleks gebouwen, dat nderhlden wurde moast, ek it nderhld fan de tsjerke, wol net alhiel foar rekken fan it kleaster, sil dochs wol nder syn behear west hawwe. Hy kocht en ferkocht foar it kleaster. Hy hie it tasicht op it wurk, betelle de losse arbeiders t en as der troch likebruorren of conversen wurk foar tredden dien wie, barde hy harren lean yn, want nimmen mocht eigendom fan himsels hawwe. Omdat hy it measte mei de likebruorren en losse arbeiders te dwaan hie, wienen dy dan ek oan syn geastlike fersoarging tabetroud. Lykwols mocht hy neat dwaan snder tastemming fan de prior.
Fan syn behear moast hy ienris yn it jier ferslach en ferantwurding dwaan oan it konvint en syn ntslach oanfreegje, as alles nei winsk wie, koe hy op`e nij beneamd wurde, oars waard der in nijen keazen. (Acq I 134)
De cellarius of keldermaster ek wol kellenaar, meastal ien fan `e conversen, stie fuort nder de prokurator. Hy gie oer de kelderfoarried, en behearde de bakkerij, de brouwerij en de keuken.

De refectorius hie de ytseal, "refter", op syn noed. Hy moast soargje dat it iten op`e tiid ree stie, behearde it itensreau, soarge dat it wer skjin kaam en opburgen waard. Hy ferdielde it iten, soarge ek dat de siken op`e sikeseal harren part krigen. Hy moast soargje dat alles perfekt ynoarder wie want der mocht nder iten net praat wurde. By syn wurk waard hy bystien troch de hebdomadarius de broer fan`e wike yn in grut kleaster wienen der mear as ien, dat wie in wurkje dat elk ombar dwaan moast.  

De vestiarius soarge dat elts goed passende klean hie, en dat dy op`e tiid wer skjin en hiel kamen. Ek fersoarge en behearde hy it bdeguod. fbyldingen fan it habyt fan de kanunniken fine we yn (MW I 124, 151, 152, 153. MW III 226, 227 en fan de regularissen MW 238 en VD I 353), en yn H. van Vliet e.o. Burgum Wld en Wetterdoarp side 151.  

De infirmarius wie de sikenferpleger. Hy paste op de siken yn de sikeseal`infirmarium', en fersoarge se sa goed mooglik. Hy warskge, as der ien siik wie, altyd de prior en as dat nedich wie de dokter of de sjirurgyn, hy lies de siken foar, bea mei harren, en soarge dat hja harren medisinen krigen. As de sike opknapte gie hy nei de rstkeamer `valetudinarium` en bleau dr oan`t hy wer oan`t wurk koe.
As it minder waard mei de sike, dan soarge de sikeferpleger dat alles klear stie foar de lste sacraminten, en as de sike stoar, makke hy him ree foar syn begraffenis.

De custos sacrarii, sacristein, de koster, moast soargje dat alles yn de tsjerke klearstie foar de tsjinsten. Dat alles wat brkt wie wr opburgen waard en klean en doeken skjin en hiel wienen. Hy moast de klok liede foar de tsjinsten. Soargje dat de kearsen brnden, dat der op`e tiid nije kamen. Fjouwer kear yn it jier moast de tsjerke skjin makke wurde. En hy moast soargje dat de doarren op`e tiid iepene en sletten waarden.  

De cantor hie de lieding fan it koar, hy sette yn, joech it tempo oan. Hy makke in roaster op fan elk syn tsjinsten yn sjongen en lzen, regele de prosessy`s en hy hie noch in ferfanger, de succentor, dy`t him ferfong as hy behindere wie.  

De librarius stie noed foar alle boeken dy`t net ta de tsjerke tsjinst brkt waarden. Hy moast dr in list fan byhlde, geregeld kontrolearje of se der allegear noch wienen en ek de prior fan in list foarsjen, sa dat dy him kontrolearje koe. Hy mocht snder tastemming fan de prior gjin boeken bten it kleaster tliene. Joech dy tastimming dan mocht hy it boek tliene tsjin in ferklearring fan ntfangst of in nderpn.

 

Hnskriften Der binne noch twa hnskriften behlden bleaun dy`t yn it Burgumer kleaster skreaun binne.
It ldste is it hnskrift 588 fan de Stedsbybleteek te Brugge.
It befettet neist allerhande oantekens, in traktaat fan Robert Grosseteste biskop fan Lincoln oer de sn haadsnden, in kursus briefskriuwen, in protte model brieven foar de korrespondinsje mei it kapittel, ferskate preken, oanmoedigingen, beskgings, ensfh. Gjin wichtich histoarysk nijs.
Der steane in oantal datearre stikken yn fan 1450 oant 1464 en de koerslist op side trije waard troch pref. Van Gelder ek datearre op 1464.
Der is troch my in fskrift fan makke en in oersetting. De oersetting komt yn febrewaris 2006 t nder de namme Oantekens t it Berchkleaster as in tjefte fan it Streekmuseum.

Yn it hnskrift dat yn it kleaster yn Burgum skreaun is om 1464 hinne, en drt allerhande oantekens ynsteane, fine we ek in list mei jild wearden, dat kin der op wize dat it kleaster ek as bank fungearre, ek yn in brief is sprake fan winst t it jildwikseljen. Dr steane ek listen yn mei krden foar de siken en materiaal foar de sjirurgyn. Mei grnstoffen foar ferve byg. om muorre skilderingen te meitsjen. Mei stoffen foar klean, mei materiaal foar de keuken, net allinne foarrieden, mar ek koper om potten en pannen t te meitsjen en kandlers fan te jitten en om bierbroutsjettels fan te meitsjen.
Hja kochten iik om lear te touwjen, izer en houtskoal foar de smid, hout foar de timmerman, estrikken, laaien, gls en lead. Blykber materialen foar nijbou of in ferbouwing.
Dr steane ek oantekens yn oer it brnen fan kalk en it brouwen fan bier. En materiaal foar in grutte ferbouwing fan de mne. t dizze listen blykt dus dat it kleaster oan turfwinning, oan kalkbrnen, leartouwjen, timmerjen, smeien en bierbrouwen die. It hie in koarnmne, in krdetn, in apteek, in sjirurgyn en heechst wierskynlik in skoalle en in hospitium, in nderdak foar de geande en de kommende man. (HS 558 3-7)

Hnskrift nr 12078 yn de Keninklike bibleteek te Brussel.
(M. M 6 nr 18 75-78) is in gebeden boek, it is mar 86 x 57 mm, mei opskriften yn read. Initialen, dat binne de fersierde earste letters, yn read, goud en blau. Op`e lste side stiet it jiertal Anno Domini M CCCC XCVI. (1496), drnder min lsber: Dit boeck . . . . berent. . . ij. . . ende heft ghescreven broeder . . . . us regelleer to berghum ende men salt neet vercopen. 

Dat is alles dat der oant no ta weromfn is fan de boeken t it kleaster. It is net fbaarnd of troch in ramp ferwoaste. By de oerdracht oan de biskop moat der dochs in regeling oer de boekerij troffen wze, boeken wiene doe noch folle weardefoller as no. Dat der twa yn Belgi terjochte kaam binne, jout hoop dat der hjir of dr noch wol mear foar it ljocht komme kinne. 

 

De portarius wie de portier. Hy wenne yn of by de poarte, yn Burgum sille se wol twa portiers hn hawwe want der wienen twa poarten, in sder en in noarder poarte. Hy moast soargje dat de poarte by nacht ticht wie en by deiljocht wer iepen kaam. Hy moast elkenien freonlik te wurd stean, hy dielde iten en jild t oan de earmen en biddelers. Hy mocht nimmen dy`t net yn it kleaster ths hearde der ynlitte snder tastimming fan de prior. En dy yn it kleaster wennen moasten foar poarte sluten binnen wze.  

De hospitarius fersoarge de gasten fan it kleaster, dr waarden hege easken oan steld, hy moast in ynnimmend en ntwikkele man wze, dy`t mei elkenien prate koe en op passende wize beuzich hlde. Hy moast de gasten de fuotten waskje en as hja dat net woenen, soargje dat hja waarm wetter krigen, dat hja it sels dwaan koenen. Hy moast harren sa goed mooglik fersoargje, mar as immen nei in kleasterling frege, dan mocht hy him der net hinne bringe, mar moast de prior warskgje, of`t dy de persoan dr`t nei frege wie, stjoere woe. Froulju mochten der net yn, mar de hospitarius soarge wol, dat hja in goed nderkommen yn it doarp krigen.  

Prior, subprior en cantor wienen kanunniken, de oaren hoechden gjin geastliken te wzen en dat koe dus ek dien wurde troch conversen of likebruorren.

Conversen, wienen de wurklju, ambachtslju en it leger fan it kleaster. Hja hienen de geloften flein: besitleasens, keinens en hearrigens, mar wienen net geskikt ta of oplaat foar geastlik of letterkundich wurk.
Hja soargen dat de kanunniken de hannen frij hienen ta skriuwen, bidden en sjongen en pastoraal wurk en dy bean en songen dan ek foar harren.
Inkelen brochten it letter ta kanunnik. Yn de Wyndesheimer tiid waard it tal conversen dat yn in kleaster opnaam wurde mocht, beheind ta acht. Earder wie it faak folle grutter.

Donaten, siz mar goedgunders, wienen minsken dy`t al wat hja hienen oan it kleaster skonken, yn ruil foar in fersoarge lde dei. Salang`t hja koenen moasten hja mei helpe yn alle foarkommend wurk. Hja mochten it kleaster ek wol wer ferlitte, mar neat werom easkje. Der mochten net mear as fjouwer donaten tagelyk yn it kleaster wze.

Likebruorren of familiaren dienen it selde wurk as de conversen, mar hienen minder bn mei it kleaster. Hja seinen hearrigens ta oan de prior en trou oan it hs. Hja wienen frij te gean as hja harren nocht hienen, krigen dan werom wat hja ynbrocht hienen, mar gjin lean of rinte.

Hierlingen of mercenarii wienen de losse arbeiders, oannaam foar tydlik wurk fan allerhande soart. (Acq I 106-124) 


 

EAT T DE SKIEDNIS FAN IT KLEASTER.

It kleaster yn Burgum wie stifte fant it kleaster "Sint Martinus" better bekend as Lnjetsjerk (Ludinga tsjerke) nder Achlum fuort by Harns. Lnjetsjerk sels is stifte yn 1157. In krekte stiftings datum is (noch) net bekend. It formaat fan de stien oan it kleaster en de earste ferbouwing fan de tsjerke, komt goed oerien mei de tiid dy`t Douwama neamt, om 1180 hinne. Dat betsjut dat hja fuort begn binne mei it bouwen fan in grut kleaster en dat de tsjerke dr by oanpast is. Dy tsjerke hie dr al langer stien en wie nei skatting al hast hndert jier ld. It wie de tsjerke fan Noardermar, (B&B 5) en fan Sdbergahusum.
Earst yn 1292 komme we Burgum tsjin yn in oarkonde. It is dus net wis dat dat doe al bestie.

Neffens in meidieling fan Janco Douwama ferfarden de regulieren yn 1187 fan Barrahs nder Wurdum nei Burgum. (S&Y T 183) Mar prof. Joh Mol bestriidt dat yn in artikel oer it kleaster fan Burgum en syn thoven en tinkt dat Barrahs syn namme oan Barraconvent te tankjen hat.
It Barrahs, wie in in stins mei in kapelle, oan de tmning fan de Luts of it Alddjip yn de Middelsee. It wie in thf fan it kleaster dat brkt waard foar de gearkomsten fan de Westergoa en Eastergoa, en dr't de oarkonden bewarre waarden in soart knselarij dus.

It kleaster mei syn besittingen en thven. (t Mol: Uithofsysteem)

It kleaster mei syn thven

Yn 1338, doe`t troch it begjin fan de hndert jierrige oarloch, oan de rst yn eigen ln wurke wurde moast en tagelyk op de selde lndei in ferbn mei Frankryk sletten waard tsjin Holln, Gelre, Gulik en de keizer, dy`t op`e hn fan Ingeln wienen, kamen we de proast fan it Berchkleaster tsjin as ndertekener fan it muntferdrach.

Earst yn 1399 hearre we wer fan it kleaster, en dat is gjin min teken, want doe krekt as no wie goed nijs meast gjin nijs, sa dat je fan kleasters meastal hearre troch rampen en reboeljes en dy wienen it Berchkleaster blykber besparre.

Yn 1399 beoardere Albrecht fan Beieren, krekt efkes baas yn Frysln, dat de nonnen fan it Barraconvent in Dominicaner as pater (rektor) nimme moasten. Dr sil wol in polityk luchtsje oan sitten hawwe, mar sa wurde wy gewaar dat it yn Burgum om in dbelkleaster gie.

Wer`t de Augustinessen yn Burgum krekt tahlden, of`t hja yn in fleugel fan it selde gebou wennen of earne oars binnen of bten de muorren fan it kleaster is net bekend.

De ynfloed fan de Ljouwerter Dominicanen bleau lykwols, ek doe`t Albrecht allang wer tebek lutsen wie, bestean. Der is in oarkonde fan de paus yn 1412 dat de Dominikaner Nikolaas Heerkini, proast fan it konvint yn Burgum waard en dat drfoar de eardere proast Hoytatus frijwillich fstn die. (MW III 154)

Dy selde Hoytatus blykt letter proast fan it kleaster Anjum (MW III 124) en administrateur fan Lnjetsjerk te wzen (MW III 306) en hy wurdt troch de Wyndesheimer kronykskriuwer Busch, tige priizge foar syn herfoarmings wurk yn Eanjum en Lnjetsjerk, sa dat we nei de reden fan dizze wikseling riede moatte.

Dat we fan it wurk fan Hoytatus yn kleaster Eanjum en Lnjetsjerk hearre, hat te meitsjen mei de herfoarming dre troch it kapittel fan Wyndesheim. De kronykskriuwer spuit raar guod oer de misstanden foaral yn Lnjetsjerk, dat yn 1428 oergie nei it kapittel. (B&B 31, Acq III 92)

Yn it gemeente argyf fan Grins is in oarkonde mei segel fan it kleaster yn Burgum, mei it opskrift, S CVETVS CANONIC REGVLAR IN BERGUM, sigilum conventus canonicorum regularium in Bergum, segel fan it konvint fan de reguliere kanunniken yn Burgum. (MW III 152) It hinget mei in hiele protte oare segels oan it lnfrede ferdrach fan febrewaris 1422. In frede dy`t foarlopich in ein makke oan de binnenlnske nrst, dy`t ntstien wie, nei dat de fetkeapers mei Albrecht fan Beieren yn`e mande dien hienen. In frede foar hiel Frysln fan de Sudersee oant de Wezer.

Yn 1450 is it kleaster yn Burgum ek by it kapittel fan Wyndesheim, mar it komt yn`e kronyk net foar, en dat sil wol betsjutte dat dr gjin misstanden fan betsjutten wienen.  

IT KAPITTEL FAN WYNDESHEIM.

It kleaster Wyndesheim by Swolle wie it sintrum fan de"Moderne Devotie" yn de Nederlannen. It wie stifte troch de "Broeders des Gemenen Levens" t Dimter, de folgelingen fan de seculiere kanunnik Gerrit de Groote, dy`t nei syn bekearing, syn prebendes opjoech en syn hs iepenstelde foar earme minsken dy`t mei him God tsjinje woenen, en sels fierder libbe yn terste ienfld en earmoed en troch it ln swalke as boetepreker, dr`t hy gns meistanners en gns tsjinstanders troch kriich.

Yn Dimter samle hy in groep meistanners om him hinne, dy`t har ferienigen ta in mienskip fan bruorren fan it mienskiplike libben. Nei syn dea stiften dy it kleaster Wyndesheim, dat in sintrum waard, wrtwei in protte kleasters herfoarme waarden, dy`t har ferienigen ta it kapittel fan Windesheim. In ferieniging fan wol 80 kleasters fan kanunniken en augustinessen, nder lieding fan de Prior Superior yn Wyndesheim en it Algemien Kapittel, de jierlikse gearkomste fan de priors. (Acq I 13-58)

Ta dizze feriening hearde Burgum nei 1450. Yn 1449 waard de kleasters Thabor en Lnjetsjerk opdroegen te ndersykjen hoe it der yn Burgum foarstiet en der oer ferslach t te bringen oan it Kapittel. (ACG 1449 46)
Dat ferslach moat geunstich west hawwe, want we hearre der neat mear fan en it kleaster blykt letter opnaam te wzen.

Wie it kleaster oan`t dat stuit hast in tstjoerburo foar doarpspastoars. Dat feroare doe't hja by Wyndesheim kamen. It waard net ferbean, mar foaral ek net oanmoedige en oan tige strange regels bn. It wie byg. foar dejinge dy`t de tsjerke fan Grou betsjinne hast nmooglik om de tsjinsten yn it kleaster by te wenjen. Soks moast ien fan beiden of it kleaster of de parochy belije.
Dat betsjutte dat it betsjinjen fan parochytsjerken safolle mooglik beheind wurde moast. (Acq II 313)

De pastoar fan Burgum, broeder Wessel, woe blykber net om lyk. Yn 1456 waard oan de visitatoren fan Burgum opdroegen, dat hja broeder Wessel pastoar fan de parochytsjerke dre, ta de oarder roppe moatte en werom bringe ta hearrigens oan it kapittel. Fierders moat hy him fuortdaliks melde by de prior fan Thabor (de fertsjintwurdiger fan it kapittel yn Frysln) en dy moat him twinge werom te gean nei syn kleaster, neidat hy him losmakke hat fan syn parochy! (ACW 1456 55)
Pater Wessel en syn gemeente moasten fan de Wyndesheimer nijljochterij faaks net folle hawwe! It hie ommers altyd sa west!  

It folgjende jier bliik ek Tytsjerk it net lyk fine te kinnen mei de oanskerpe easken fan it kleaster. Hja koenen it net iens wurde en beneamden trije "sones lioed": Rumbertus persona tho Wirdum ende decken tho Liuwert, Jellardus persona tho Alda hou tho Liouwert ende Tzommo Wiarda, om in tspraak te dwaan dr't beide partijen harren dan by dellizze soenen.

It bliik te gean oer it pastoars plak. Der waard besletten: Dat it konvint 7 postulaat gne stoarte soe foar in "alter festinga", twa postulaat gne foar de kosten en jierliks in heal skte swarte turf of in ld skyld fan tritich flaamsk(e) (stoeren). Dan soenen hja frij wze fan fierdere oanspraken fan de tsjerkflden fan Tytsjerk en harren ln dr frij brke kinne.
Ende da gaemeghen tho Thietzerka schillith hyr neymels buta da conuent een persona tzesa weer hya willet (PS OFO I 148 93, 23-6-1457)

Doe`t yn 1581 it kleasterguod oerdroegen waard oan de steaten fan Frysln, hie allinne Burgum mar mear in pastoar fan it kleaster, en hie it kleaster allinne noch jildlike ferplichtings oan Tytsjerk en Suwld. Op Burgum nei wienen alle tsjerken dus opjn.

Yn it hnskrift stiet in stik "forma presentationis" dr`t de prior Everhardus ter Huet 1464-1472 nochris yn betsget oan de biskop dat hy as prior fan it kleaster it presintaasje rjocht hat fan de parochytsjerke fan Sint Martinus by Burgum. (Hs588 91)  

 

It kleaster en de Daam

 

Yn 1453 de 23ste july waard der in ferdrach sletten oer de te hlden jiermerken yn Eastergoa, oer de feilichheid fan de keapman en in elk dy`t fan en nei de merke gie en om elk yn syn diel, wegen oan te lizzen en te nderhlden. Fan Ljouwert nei it Berraconvent, fan Dokkum nei it Berraconvent en derwei troch Smellingerln oant Opsterln. En om de Lioedsmerdaam nei wenst en rjocht te nderhlden. (PS OFO II nr 34 s43)
Wat it kleaster dr krekt by dwaan moat stiet der net by, mar t lettere stikken blykt dat hja in part fan de daam op har noed hienen.

Yn itselde jiers 16 septimber, waard der in oerienkomst sletten tusken de fjouwer dielen yn de Leppa en de doarpen Noardermar, Jistrum, Eastermar en Sumar oer in syl yn de daam, dy`t dre Buylsyl neamd wurdt, mei in trochrin fan sn foet en in djipte dat der in heal laden skte troch farre koe.
De doarpen moasten de syl sels nderhlde en as belsting oan de Leppa in braspenning betelje foar elk hs "deer ku of ey vt gheet" dus drt in ko of in skiep hlden waard. (Yn in oerienkomst tusken de Leppa en it kleaster Klaarkamp by Rinsumageast, blykt dat dy "huyskys braspenninck" betelle waard oan Dantumadiels Sylfesten, foar de kosten fan in frije twettering troch Ferwerderadiels lde syl, by Dokkum. (SP OFO II nr 85 110)).

De oerienkomst waard segele:Troch de fjouwer grytmannen en de Leppa fanwege de Leppa en foar de fjouwer doarpen troch: Her Wessel persona toe Birgum foar Noardermar; Her Ubele persona toe Eestrem; Her Hennes persona toe Aestemer; Her Peter persona toe Suwamer ende mit des paters sighel toe Birgum. Hear Wessel is deselde dy`t we yn de acta fan Wyndesheim, 1456 tsjin kamen as broer Wessel dy`t de parochy tsjerke yn Burgum fersoarge. Mei de pater kinne we tink wol trije kanten t. It soe de rektor wze kinne fan de regularissen, sjoch de lienings akte fan Albrecht fan Beieren, mar ek wol as meartal opfette wurde, dus as it segel fan de paters fan Burgum, en dan giet it om it konvintssegel. Yn 1581 ferklearren ynwenners fan Burgum dat hja frije kar hienen t it kleaster, neist in pater in "pastoir" en in koster, de pater is dan de eigenlike pryster fan de tsjerke, en de pastoir in kapelaan. It soe ek noch de prior fan it kleaster wze kinne, dy`t ommers sei it presintaasje rjocht te hawwen en him "curatus ecclesie in Birghum" neamde. (HB 558 91, 93). De Monasticon neamt dit segel dan ek in mooglik prior segel. (MW III 152)                    

Tritich jier letter, op 1 augustus 1482 waard der wer in oerienkomst sletten. No tusken de grytmannen en rjochters yn de fjouwer dielen fan de Leppa, Ljouwerteradiel, Tytsjerksteradiel, Idaarderadiel en Smellingerln en it Barra konvint, oer fernijing en nderhld fan de "Lyoedmersdaem mey syn tobyheer". Derby waard "dae convents lyoden fan berghum" tastien de daam mei syn tabehear te hoedzjen en te hlden" toe ewyghe daghum" sa dat de iene wein de oare passearje kin op`e daam. En om der in syl yn te lizzen fan acht foet rin, fan boppe ticht mei hout en mei ierdwurk oan beide siden.

Hja moasten dan de lde Burnsyl ticht hlde, dat de dielen der gjin skea fan krigen.

De muontsen soenen drfoar de fiskerij hawwe no yn de daam en sa as hja fan lds al hienen yn de muontsetynje. En fierders gjin tynjes as fan lds beskreaun en no te jaan.

De konvints lju moatte de daam sa hlde en brke dat de fjouwer dielen der gjin skea of hinder fan hawwe.

As dr brek yn falt en de konvints lju dat net tidich meitsje, derfoar sette de muontsen as nderpn yn, mei tastimming fan it konvint en it kapittel, hndert pnsmiet ln yn de stken en ek dr nst oer it djip.

As it barre mocht, dat it wetter der yn de winter in gat yn sloech, dan moatte se dat meitsje foar Sint Benedictusdei (21 mrt.) oars kost it harren tachtich pn oan it rjocht of oan de dielen as dy it ierdwurk dwaan moatte.

Wa`t de muontsen skea docht, oan de daam, de fiskerij of it wurk, dy ferbart tachtich pn, heal foar it konvint heal foar de rjochters, as der in klacht oer komt.

Dy fan Noardermar, Jistrum, Eastermar en Sumar, meie no de nije syl brke ynpleats fan harren lde "burnsyl". Tsjin de "alde hwske braspenning" of de wearde drfan, te beteljen foar Sinte Benedictusdei.

Fan it nderhld fan de suderdaam soenen hja no fierder frij wze. De muontsen dy`t earder allinne de noarder igge nderhlden foar it fiskrjocht yn de "mencka tynje" te Risum, krije no de hiele daam en hja hlde ek dat fiskrjocht.

Elk dy`t earder ferplichtings hie foar de daam sil dr fierders frij fan wze en ek de fjouwer dielen, foar de som dy`t hja hjirby betelle hawwe. (PS OFO nr108 140) (GA. L 42)

Der stiet net by wat it kleaster dr foar barde.

De Leppa, dat in rjochts mienskip wie en net in soart wetterskip, droech wol mear silen, op sa`n menier oer oan kleasters. Kleasters wienen eins frij fan lsten, mar hienen as grutte lneigeners wol grut belang by in goede wetter hshlding. Op dizze menier droegen hja dr oan by, snder jild te beteljen. Hja hienen de daam ta har lst, mar dr foaroer it fiskrjocht yn dy daam en yn twa tynjes, dy`t beide muontse tynje neamt wurde, al hyt dy by Suwld yn it stik "monkin teenye" en dy by Risum "mencka teenya". Van Buytenen lst hjir dat hja it fiskrjocht krigen "tot oan de tynje by Risum. " (M. P van Buytenen De Leppa 107, 113).  

De 21ste maaie 1599, de moarns om tsien oere, wie der in lytse byienkomst yn it steatenhs yn Ljouwert. (Dat hs wie eartiids fan it kleaster yn Burgum west, as ferbliuw fan de prior as er yn Ljouwert wze moast, yn 1570 wie it ferboud ta paleis fan de biskop Cunerus Petri en by opheffing fan it bisdom bestimd ta ferbliuw fan de deputearre steaten.) De deputearren Kempo Syuerts Wiarda en dr Henrico Gualthery, kamen der gear mei de folmachten fan de fjouwer dielen en de std Ljouwert om te kedizen oer de Ludsemerdam te Burgum. Yn dy gearkomste waard de oerienkomst fan 1482 foarlzen dy`t de folmachten meinaam hienen, "seekere oldt contrackt ofte instrument inde Vriessche taele geschreven"

Der waard besletten dat de steaten de ferplichtingen "van het gewesene konvint Bergum comende" oernimme soenen en dat it opmeitsjen en nderhlden fan de daam fierders foar harren rekken wze soe. De syl soe ferbrede wurde fan acht foet nei alve foet nder en trettjin foet boppe. Fierder hoechde der yn it kontrakt neat feroare te wurden "maer in volle vast te blijven, ende voor sooveel nodich bij deesen weederomme vernieuwdt. (GA. L nr262)   

In nrstige tiid.

Yn 1491 like der in ein komme te sillen oan de tsierderijen yn Frysln. Sa as Grins ek mei de Ommelannen ta in oerienkomst kaam wie, besocht it no ek Eastergoa oan har te ferbinen. Der wie al jierren oan wurke, net allinne mei oerredings krft ek wolris mei grou geweld. Mar yn septimber slagge it in ferbn mei Eastergoa te sluten.
It Berchkleaster dat yn Eastergoa lei wie blykber net samar ree him oan te sluten, dan hienen se fuort wol mei dwaan kinnen. Mar it sil harren wol net mooglik west hawwe der bten te bliuwen, no`t elk en ien mei die en sa sleaten hja har yn Oktober oan by it ferbn mei it fetkeaperske bestjoer te Grins. Alhiel frijwillich? De toan is tige dimmen en smeekjend: Wy Henricus prior ende dat ghemene conuent van berghum belyen ende bekennen . . . . . dat wy vrendelicke begheren ende bidden anden Eersamen borghermeysteren ende Raed . . . . ende der wijsheyt der stad Gronynghen dat uwe eerweerdicheit onse cloester van berghum mit alle sinen lantsaten mede wolden nemen in de beschermenisse ende verbond . . . . . opdat wij ontlast van allen ghewelde ende onruste god almachtich soeueel te bet dienen moghen. . . . (GA grins register Feith 1491. 17)(Pax Groningana nr54 78)

It is bst mooglik dat de troepen fan de std flink druk toefene hawwe. Sa as yn it folgjende jier wol bliik, seagen hja dr net sa krekt as it om harren belang gie.
Yn 1492 dienen de Grinzers, yn folle frede, in ynfal yn Eastergoa en fongen in Sikke Bolta by it Berchkleaster. Omdat hja him fan ferrie fertochten, setten hja him te Dokkum op it rd. In protte lju betsjgen dat hy alhiel nskuldich wie. Sa waard hy nei trije dagen fan it rd helle en earfol begroeven. (WfT IV 193)  

Striid om Barrahs.

De thven yn Ljouwerteradiel. (t Mol: Uithofsysteem)
 Yn 1498 waard de stins Barrahs in pear kear it toaniel fan de striid. Westergoa hie foar in part de Hartoch fan Saksen huldige, Ljouwert, Eastergoa en de Snwlden wegeren noch. De Snwlden hienen de help fan Ljouwert ynroppen om de Saksyske steedhlder Schomburg yn Starum te belegerjen. De Ljouwerters teagen mei mannemacht t, mar kamen te let, Schomburg hie net op harren wachte, mar de Wldlju by Laaksum oanfallen en ferslein. (HWS II 333) De Ljouwerters triiken werom, mar by Barrahs besocht Keimpe fan Unia harren te kearen. Dat slagge lykwols net. Unia ferlear nochal wat minsken en moast him op syn stins, dr fuort by, tebek lke. Hy fersterke him dr hastich mei minsken en materiaal, wol begripend dat de Ljouwerters dit net op har sitte lieten. Dy dienen dan ek in oanfal, dy`t net folle thelle. Aucke Unia plondere drnei it Barrakleaster yn Burgum en belegere de std Ljouwert. De Ljouwerters dienen oanienwei tfallen, Unia koe noch foarkomme dat hja help t Grins krigen, troch de Grinzers te ferslaan. Doe, 11 sept, foelen de Ljouwerters t nei Barrahs, plonderen it en stieken it yn`e brn. (Abma 294, 295).

Yn 1504 ferhierden de regulieren fan Burgum de pnfal foar in prikje oan Folkert fan Aytta, hja wienen begn mei it lizzen fan de fndearring fan in nij kleaster, mar seagen troch de ellindige tiid en de oarloch gjin kns it te bouwen. (Dirks 326) (HvP I, 1 5) Sa hie it kleaster dus slim skea fan de al mar slimmer wurdende tsierderijen. Mar it Barrahs is wol wer opboud want 19 Oktober 1507 waard Wigle fan Aytta dr berne. (HWS 410(a)) (V. H$V. R 363, 364) Yn 1515, doe`t Ljouwert it bolwurk fan de Saksers wie en it platteln, de skattingen sd, it mei de Geldersken hlde, dienen Janko Douwema en oaren mei de Geldersken in oanfal op`e std en belegeren drta earst it Barrahs, om`t Folkert Aytta it blykber mei de Saksers hlde.

De Ljouwerters kamen mei 1500 man ta ntset en ferwoasten Uniastate en Juwsmastate. Mar foar Barrahs wie it al te let, de gebouwen troch brn ferwoaste en alle guod plondere, moast Folkert fan Ayta mei syn hshlding ferhzje nei Ljouwert. George fan Saksen bea him Mintsjemastate yn de std as fergoeding. (HvP I, 1 5)

Under de Saksen.

Yn 1501 wie de Saksyske steedhlder yn it kleaster (GA Lj 110)

Yn 1504 like de Saksyske macht yn Frysln fst te stean. Op de 4de july waard de hartoch George fan Saksen yn it kleaster te Burgum huldige troch de fertsjintwurdigers fan de Stellingwerven en de Snwlden, as lsten yn Frysln. (WfT IV 60)

Yn 1508 de 26ste oktober skreaunen de visitatoren, Simon prior fan Amsterdam en Henricus prior fan Elsegem by Oudenaarde, fan t it kleaster yn Burgum in brief nei de steedhlder Hans Schenk, dat hja, sa as hja him de deis fan te foaren, doe`t hja by him west hienen, al ferteld hienen, nei Burgum gien wienen om de pastoar fan Burgum, Jehannes van der Elburch, wegens mancherhande excessen, f te setten. Doe`t hja dat dien hiene, hie dy him dr fuort tsjin ferset. Dr wie Teake Kennema op fkaam mei mear minsken fan de gemeente fan Burgum en dy hienen pastoar Johannes tsjin it wollen fan de vistatoren meinaam bten it kleaster! Drom fersochten hja de Saksyske steedhlder om Teake Kennema en de gemeente fan Burgum, dy`t it blykber mei de pastoar hlden, te befelen om har der net mear mei te bemuoien en as pastoar Johannes by de steedhlder komme mocht, of yn de std Ljouwert, dat dy him dan fsthlde woe oan`t dat hja mei harren visitaasje yn it kleaster klear wienen. As Schenk bang wze mocht dat te dwaan, omdat it in preester betrof, woenen hja him t namme fan har Kapittel drta wol machtigje. (GA Lj 110 136)

Der wie yn Burgum dus krekt as yn 1456 spul om de pastoar foar de parochy. It wie blykber in slim kerwei om tagelyk pastoar en kanunnik te wzen en it de parochy en it kapittel nei it sin te dwaan. 

Under de Boergondirs.

Yn 1516 waard it kleaster beset troch de Boergondyske bindelieder Lubbert Turck mei fiif findels, earst hienen se fant Kollum noardeast Frysln en in stik fan de Ommelannen plondere, no wienen fant it Berchkleaster Tytsjerksteradiel, Smellingerln en Opsterln oan bar. En doe`t dat leech stellen en platbrnd wie gienen se nei Dokkum. (WfT V 186)

Yn 1521 wie it wer raak. Philips fan Boergondi biskop fan Utert hie, om Karel V te helpen, mar ek om dat de Geldersken syn gebiet om Stienwyk en Vollenhove hinne brnskatten, in binde soldaten oanwurven, dy`t de biskopsheap neamd waard en dy yn Frysln stjoerd om de Geldersken dwers te sitten, wat der op delkaam de boargers tplonderje.
Plonderjend, moardzjend en baarnend triiken hja troch de Stellingwerven, Opsterln, Smellingerln en Achtkarspelen, leinen in skoft yn Bouwekleaster, plonderen drwei op Kollumerln en Dantumadiel en de Dongeradielen en kamen doe nei it kleaster yn Burgum om dizze omkriten nochris goed nei te sjen, earst yn`e winter triiken hja f nei Westergoa.

Hoe grut de skea yn it kleaster wie stie der net by. It wie fansels it leger fan harren geastlike hear, mar ik tink net dat hja der yn it kleaster tige wiis mei west hawwe. (HWS II 357)
 Yn 1529, doe`t de Boergonders it optlst dochs wn hienen, kaam de rst wrom en koe der wer oan opbou tocht wurde. Yn Burgum moast de tsjerke opknapt wurde. Dat late ta skeel tusken de parochy en it kleaster. De rieden foar geastlike saken fan it nije, troch Karel V ynstelde hof fan Frysln, Keimpe Martena en Marten fan Naarden, dienen tspraak yn acht punten:

1 De parochy mocht as fan lds in pastoar kieze t it kleaster, net de prior, de prior koe harren dr by riede, mar hja hlden frije kar.

2 It kleaster soe in koster leverje, troch de prior oan te wizen.

3 It kleaster moast de arbeiders oan de tsjerkebou twaris deis in miel iten jaan foar net minder as oardel stoer de man. As it folk mear bier hawwe woe, as by it iten, moasten se dat sels betelje.

4 As de parochy timmerje woe, soe it kleaster harren de kost jaan, deis foar in blank.

5 De pastoar en de koster moasten in kaai fan de Sderpoarte hawwe, en de koster moast der ek wenje.

6 It nderhld fan de Lykwei wie foar de bewenners. As it kleaster in bolle hlde, mochten de buorlju der ek gebrk fan meitsje. It kleaster mocht 350 skiep weidzje op de leien by Noardermar en safolle as hja woenen om it kleaster hinne, dy`t nei 5 Juny oeral weidzje mochten.

7 De parochy moast har offerjeften fstean oan de pastoar en de koster.

8 It kleaster soe de pastoar syn iten en drinken op syn keamer bringe, as er der net al te rch mei wie. (SA 405) 


RJOCHTSAKEN OER IT ERFRJOCHT

Yn dizze selde tiid krige it kleaster te dwaan mei ferskate erfskippen en de bestriding drfan. Troch de ynfiering fan it romeinske rjocht wienen der by erfgenamten wolris wat misferstannen oer wat harren takaam. Eartiids koe erfskip fan ln of hzen net t de famylje ferfrjemde wurde, troch skinking of testamintearjen. No koe dat al, neffens romeinsk rjocht koe in eigener mei syn eigendom dwaan wat hy/sy woe. It dus ek bten de famylje ferfrjemdzje. Guon erven hienen dr alhiel gjin begryp foar en besochten it foar it rjocht.

SKINKING FAN FOLCKE EN EELKE

Yn 1504 krige it kleaster en de tsjerke fan Burgum in skinking.
It betrof in oerienkomst fan prior en geastliken fan it kleaster fan Burgum mei Folcke Wijtije en syn frou Eelke, minsken t Burgum, ta it lzen fan trije missen yn‛e wike, op snein, tiisdei en tongersdei, salang as it harren goed tocht!!
Drfoar krige it kleaster nei de dea fan Folcke en Eelke:
Alles meiinoar, in stins mei it drby hearrende ln en noch goed 11,5 ha ln en 0,6 ha fean.

Mar as it kleasterlingen fan dy ferplichting fwolle, dan moatte hja dat allegear wr fstean oan de freonen, de twa neisten fan beide kanten, (dat binne de rjochtsjildige erven, Folke syn broer Sipke Wijtties en Eelke har broer Wierd Metthijs).
Mei fjouwer fan de beste mannen t it gea fan Burgum, en mei rie fan de prior fan it kleaster, moatte dy dan in goede pryster kieze om foartoan dy missen te lzen. It kleaster hat dan oer dit guod neat mear te sizzen!
Gie it wrom nei de erven en betellen dy dan de pryster?? dat stiet der net by! It kin dus ek in lien wurden wze, dr‛t in pryster t betelle waard om dy trije missen wyks te lzen.
Dizze jefte wurdt dus eins gjin eigendom fan tsjerke of kleaster, mar bliuwt fan de erven, en giet wrom nei de erven as it kleaster net mear oan syn ferplichtingen foldwaan wol of kin. En om rjochtsaken te foarkommen binne de wettige erven by it opstellen oanwzich en litte dy it mei besegelje. Sa waard it lde erfrjocht dus noch mei yn eare hlden.

SKINKING FAN GERBRAND FOPPEMA

Dizze Folcke en Eelke wurde ek noch wer neamd yn it folgjende stik.
Dat is in acte t 1523 werby‛t Gerbrand Foppema t Burgum oan it kleaster oerdroech al it ln dat hy destiids fan Gaytije Broersma fan Kollum kocht hie, mei de achterstallige hier, dy‛t de widdo fan Gaytije, Anna Broersma, net fstean woe, en noch twa goudgne jierlikse en erflike hier t in pleats yn Dyksterhzen op de nije dyk by Gerkeskleaster.(No Dykhuzen tusken Lutkepost en de trekfeart)
Drfoar soe it kleaster foar him en syn ferstoarne frou Freed en foar harren freonen, foar ivich, trije missen yn‛e wike lze, werfan ien foar sint Anna, mar net op de dagen dat de missen foar Folcke Wytgema lzen wurde. 
(Blykber wie dat kunde en waarden dy missen nei 19 jier noch altyd trou lzen en wie it patronym ndertusken in achternamme wurden.)

Omdat it yn beide gefallen om oanfochten guod gie, mocht it kleaster, as it minder profyt oplevere as ferwachte, it oantal missen ek oanpasse. Mar as de hieren fkocht wurde soenen, dan moast it jild wer yn ln belein wurde, sadat de missen altyd troch gean koenen.
Gerbrand brkte dit as in middel om oanfochtenguod by in machtiger organisaasje nder te bringen, dy‛t de jurydyske middels hie om it yn te barren.
Anna Broersma wie it net iens mei de ferkeap fan it ln dat har man blykber snder har tastimming ferkocht hie en dat hja fn dat har takaam, mooglik hie hja it by it houlik ynbrocht. 

En de hier t it guod by Gerkeskleaster, dr miende de abt fan dat kleaster as erfgenamd fan Gerbrand rjocht op te hawwen.
 Dus kaam der in fersyk fan de pastoar en tsjerkflden fan Burgum oan it hof fan Frysln, om tuskenbeiden te kommen yn har konflikt mei de abt fan Gerkeskleaster. Dy berve de earmen yn Burgum fan de har takommende stipe en iten troch te bewearen dat hy de erfgenamd fan Gerbrand Foppema wie. Hy hie sa dryst west dat er de grytman fan Achtkarspelen, Sytse Boelens, beslach op it spul lizze litten hie.
Mar Gerbrand wie sa ld wurden, dat as de abt miende rjochten te hawwen, dan hie hy dat by it libben fan Gerbrand tige goed regelje kinnen.
Wy witte net hoe dit frn is.

Wol hawwe we de tspraak fan de rjochtsaak tsjin Anna Broersma:
27 oktober 1534 dus earst 11 jier letter kaam de tspraak fan it hof fan Frysln:
Inder saecken hangende voorden hove van Vrieslant: Tusschen den Pater met de gemeene conventualen van Bergum Impetranten ter eenre; tegens Anna Broersma gedaeghde ter andere zijde.

It kleaster easke 44 goudgne. Anna wie wol ree te beteljen, mar woe dan de kosten dy‛t hja yn dy jierren makke hie oan it ln, en de lsten deroer dy‛t hja betelle hie, der flke. It kleaster koe dr net yn meigean en bleau by de eask fan 44 gg. 
It hof joech harren gelyk en feroardiele Anna ta beteljen fan 43 gg plus de kosten fan it preses, nei taksaasje fan it hof, mei de wurden:
"condempneert deselve gedaechde den voorseide impetranten de voorseide somme van drieenveertich ende eenen halven golden guldens vrijen ghelts te betalen. Ende inde costen fan desen processe tot des hoffs taxatie."

It Tichelwurk yn Drinte

 

Yn 1531 krige de prior fan it kleaster Hermanus de Mepsche, as neilittenskip fan syn broer Johan, in grut diel fan it gea om Roan hinne yn besit. 
Ln , in stins, bosken, heechfean, fiskwetter en it wichtichste, in tichelwurk dat stien en foaral dakpannen meitsje koe, wol in 10.000 yn it jier. No mocht neffens de regels fan de oarder, yn it kleaster nimmen persoanlik eigendom hawwe. Dus waard dat erfskip it eigendom fan it kleaster. No jilde yn Drinte dat romeinsk rjocht net. Salangt prior Herman libbe wie der neat te redden, hy wie de neiste famylje, mar doe't hy, it folgjende jier al, stoar easke de famylje it hiele besit wer op. It kleaster besocht mei de famylje te akkoartsjen, dat ek slagge. Mar der wienen oare, machtige belanghawwenden, de Ewsums fan Nienoard by de Like, erfgrytmannen fan Fredewold, drokdwaande mei de feanntginning en fearten graven en turfhannel. Johan van Ewsum, wenne op Mensinge sate yn Roan, en wie dus 'markegenoat' en neistlizzer fan it kleaster. As it kleaster it guod ferkocht hie, hie hy 'niaer'rjocht jilde litte kinnen. Mar der wie gjin ferkeaping west. No besocht hy it oars, hy spoarde in erfgenamt op, dy't yn de oerienkomst fan it kleaster mei de famylje net kend wie en sette dy oan om it Mepsche guod op te easkjen, omdat it yn striid mei it Drintskerjocht ferfrjemde wie. It waard oant de heechste Drintske rjochtbank, de Etstoel, ta tfochten, de man krige gelyk, it waard him takend, as hy de selde som betelje woe as it kleaster oan de famylje bearn hie. Dat die hy en doe wie hy, in lyts boerke, ynienen grutgrnbesitter, wer't it jild weikaam stiet der yn de oarkonden net by, mar is wol te rieden! 
De man hie lykwols it jild leaver as it guod en bea it wer oan it kleaster te keap oan foar mear as trije kear safolle. Hja waarden it iens, mar doe kaam de neistlizzer, Johan van Ewsum en easke niaerkeap.( Naasting, naderjen, niaerkeap, wie it rjocht fan in neistlizzer om fersnippering fan besit foar te kommen, troch by in ferkeaping fan nrplik guod de keaper t te sluten en de keap oan te gean foar de priis dy't de earste keaper bean hie.)

Hoe't it kleaster ek tsjinstribbe, hja koenen der net foarwei. Mar Johan van Ewsum hie it jild net en dat skode it op 'e lange baan, mar hy liet harren net wer mei rst. Op lst waard yn 1559 oer ien kaam om it besit yn Drinte te ruiljen foar in pleats fan de Ewsums yn Damwld, en in noch te leverjen partij fan 4000 dakpannen it jier, dy ferplichting bestie noch yn 1569 doe't it kleaster opheven waard en oergie nei de biskop.

Dat hja dy dakpannen foar allerhande saken brkten blykt t:

DE TEGULIS EMPTIS A CONVENTU IN BERGUM.

ex:Albergensia, stukken betrekkelijk het klooster Albergen, troch Johannes fan Lochum, prior fan 1520-1525, 
tj erven J. J. Tijl, Zwolle 1878; siden 105-106.

Dr yn wurdt ferteld dat it kleaster Albergen, in broer t Burgum ferpleechd hie. Der hie it kleaster yn Burgum kostjild foar betelje moatten, mar dat wie net bard. Yn Burgum fn men blykber dat de man noch goed gench wie om syn eigen kost te fertsjinjen. Dat duorre in hiel skoft en oplst waard it op de gearkomste fan it kapittel yn Wyndesheim troch bemiddelers besletten, dat it Berchkleaster betelje moast, en dat hja dat wol mei dakpannen dwaan mochten sa as hja al earder oanbean hienen. Albergen hie dat wegere omdat hja sels mei in oven foar dakpannen oan it bouwen wienen.

No gie it lykwols tsjin har sin dochs troch. Hja moasten sels foar it ferfier soargje.  Der stiet net by wr't se laden waarden, mar wierskynlik oan it Peizerdjip, dr't de dakpannen oars ek levere waarden. De skippers easken foart beteljen! en soenen se dan yn Almelo fleverje. Dr moasten se dan op weinen laden wurde om nei Albergen brocht te wurden. It kaam allegear klear, de procurator klage omraak oer de hege kosten. It kaam op 9 Philipsgne de 1000, dat soe dus 36 Philipsgne meiinoar wze, mar hja betellen mar 15 Phg. it oare waard ynhlden foar de ferpleechkosten, sa dat it ek foar Albergen gjin grutte strop wie.

 

Sic transit gloria mundi. (Sa fergiet de ierdske gloarje)


Al yn 1520 wie yn Frysln de herfoarming begn yn Emden. En hjirre preken ek al guon de nije lear. Yn Dtskln wie de reboelje fan de Werdopers, dat mei de nije wetten kamen der ek fuort plakkaten tsjin "ketters en neaken rinders". It tij wie lykwols ek mei wreed geweld net mear te kearen.

 

De bisdommen yn westeuropa wienen eins fan it begjin f hast itselde bleaun en dat wylst de politike tastn gns feroare en de befolking tanaam wie.
Der wie al wol earder tocht oer folle mear bisdommen, mar it grutste probleem wie wer`t dy fan bestean moasten.
Noch tochten steat en tsjerke dat hja, mei mear kontrle en tasicht fan tichteby, de ketterij wol keare koenen.
De foarstanners wiisden hieltyd op te folle kleasters, op min besette kleasters, wrfan`t de ynkomsten better ta in bisdom dan ta it fetmesten fan in pear muontsen brkt wurde koenen.

Willem van der Linden, dy`t him deftich Lindanus neamde en dy`t as ynkwisyteur oan it hof fan Frysln tafoege wie yn 1567, brocht yn it folgjende jier in tige ngeunstich rapport t oer it kleaster yn Burgum: 

Yn it kleaster fan de kanunniken, dy`t harren regulieren neame yn Burgum. Troch dronkenskip, huorkerij en oare snden no hast ntfolke, hearskje, nei`t hja sizze, rokkejagers en echtbrekkers. Der wie him ferteld dat de prior mei in troud frommes libbe en der ek in bern by hie en dat dat frommes by him yn it kleaster wie. Hy hie troch de visitatoren t te kloarkjen besocht te witten te kommen wat dr fan wier wie, mar die seinen dat dat foar syn prioraat west wie, mar dat de prior no tige heech oanskreaun stie. Oaren seinen lykwols dat dat frommes dr noch altyd tahlde en dat er dr ien of twa bern by hie, mar fan troubrek wisten hja net. Nei`t him troch dien wie soe it der in losbandige boel wze. De poarte siet nachts ticht. Der wie him ferteld troch ien dy sei it sels meimakke te hawwen, dat dy en oaren midden yn`e nacht fuort by it kleaster, twa muontsen tsjin kamen, smoardronken nder de modder, dy`t mei tlutsen swurden ien fan it selskip bedrigen, mar dy`t hja op`e flecht jagen en twongen de grft oer te swimmen.

 

It kleaster soe tige ryk wze wol 4000 daalders, ja neffens kenners wol 6000 goudgne ynkommen hawwe en dan telde er de ynkomsten t`e turfwinning noch net iens mei en dr libben dan mar fiif muontsen fan! Derby wienen de kanunniken fl en ngastfrij. Hja setten him en oaren beskimmele en swart brea foar.
Wylst der hongersneed wie, yn 1557 wienen hja te lui om it koarn t te terskjen, hja fuorren it sa oan harren hynders en struiden de bisten drmei, en stjoerden de earmen mei lege hannen foarby. Oaren beweare dat hja de ntucht yn it kleaster bewize kinne. Willem beklaget him der oer dat hy dat net kin, omdat hy noch net de machtiging hat dat te ndersykjen. Neffens dat hja sizze, soe de koartlyn ferstoarne prior, syn folk frijwat ferrike hawwe. En ek dizze soe mei syn basterds oerlizze. Want dat der in protte ree jild oanwzich is, dat moat sa wze! (A. Hensen)
 De prior protestearre by de steedhlder oer it skandlik oerdriuwen fan Lindanus.
Het ynkommen fan it kleaster wie grif net mear as 2000 gne jiers en drfan moasten hja ek noch de tsjerke nderhlde en in pastoar, in vicaris en in koster leverje en dammen en silen en it kleasterln nderhlde en dat foar in kleaster op lichte en meagere grn. Fierders dat it kleaster him altyd tige oan de regels hlden hie, sa as harren oerste, de prior superior en de visitateurs bewize koenen.

Mei it lste hie de prior grif gelyk, as it der slim foarstien hie yn it kleaster dan hienen we dat grif witten t`e ferslaggen fan Windesheim en dr stiet fan dat neat yn oer Burgum.

Wat it ynkommen betrof oerdreau hy hast like bot as Lindanus, de ynkomsten fan it kleaster wurde skat op 3565 gne. (Ph. Br) En it hie mear ln op`e klaai as yn`e wlden. It needlot fan elke wierheid is dat it net alhiel wier is.  

Mar Lindanus makke der alhiel in potsje fan. Hy praat allinne fan hearren en sizzen. Ek t syn fierdere skiednis blykt dat hy in alhiel nbetrouber tsjge is, en in man dy`t it alhiel net krekt naam mei de wierheid.

Ek it ferhaal by Hensen soe lang net klopje, en op mear as tritich plakken fwike fan it oarspronklike. (VB 70-73, 136-164)

It holp de prior neat. Al it folgjende jier waarden troch in bul fan paus Paulus IV de fjouwer bisdommen yn de Nederlannen, ferfongen troch trije aartsbisdommem en achtsjen bisdommen. Yn 1561 besliste syn opfolger paus Pius IV dat ek Ljouwert in biskopssit wurde soe en dat derfoar trije kleasters opheven wurde soenen en de ynkomsten drfan de biskop taparte. Mariengaard yn Hallum, Sint Nicolaas yn Burgum en It Sn yn Boalsert.

 

Mariengaarde by Hallum
Mariengaarde by Hallum
It kapittel fan Wyndesheim protestearre by de lnfd Alva. Net by harren geastlike hear de paus, dy achten hja nfeilber, dr doarsten hja har net tsjin fersette, hoewol dy fiif fan harren rykste kleaster yn Nederln oan biskoppen tawiisde. (Acq II 151) It Motyf fan`e paus hat faaks west dat hy fan de regulieren absolute hearrigens ferwachtsje mocht en grif minder wjerstn dan fan oare oarders. It protest helle dan ek neat t.  

Mar mei de biskop waard it earst ek noch neat. Der wie al ien beneamd, mar de wjerstannen, sawol fan de steaten as fan de geastliken, wienen sa grut dat hy syn bisdom nea sjoen hat.
Ek wegeren hja de bydrage oan it konsily fan Trente te beteljen. Dat lei net yn Frysln! Boppedat hie Karel V yn 1524 besward dat der gjin mear of oare wetten yn Frysln fan tapassing wienen as doe oerienkaam.

Mei it twikseljen fan nota`s en protesten tusken it hof te Brussel en de steaten en tusken de nije aartsbiskop te Utert en de geastliken, ferstriik de tiid. De aartsbiskop rp yn 1565 in synoade byinoar te Utert. De t Frysln oproppen geastliken wegeren te kommen en rpen steaten en geastliken gear te Ljouwert om in antwurd oan de aartsbiskop op te stellen, wryn`t hja ferklearren dat hja net ferplichte wurde koenen om nei it btenln te reizgjen en grif net om dizze tiid fan it jier. En dat hja de besluten fan Trente net ynfiere koenen, snder de steaten en dat dy plant wegeren om dat te dwaan. De synoade yn Utert gie dus troch snder de Friezen.

De steedhlder Aremberg seach by sa'n algemiene tsjinstn gjin kns de befelen fan de lnfd troch te setten. Mar it wie tstel gjin fstel.

De herfoarming sette troch en waard hieltyd iepenliker en drtroch de tsjin stellings grutter. Gns geastliken gienen oer nei de herfoarming, de eallju sleaten in bn en tsjinnen protest yn by de lnfldesse tsjin de plakkaten. En doe`t dat wol tasein, mar net dien waard, plondere it dme folk de tsjerken. Yn Ljouwert waarden de bylden troch it stedsbestjoer t de tsjerken helle en yn feilichheid brocht. Doe stelden hja de tsjerken iepen foar de herfoarmen.

 

Aremberg easke dat de tsjerken wer ynoarder brocht wurde soenen, mar it stedsbestjoer wegere. Hja hienen yn`e simmer foarkomme kinnen dat Aremberg soldaten yn it blokhs lei, en foar him allinne wienen hja net bang.
Aremberg sette f nei Oerisel, wurf der soldatefolk oan en kaam yn jannewaris mei fjouwer findels soldaten werom en legere him yn it kleaster te Burgum. Hy easke dat de dmny`s foar sinnendergong de 11te jannewaris de std ferlitten hawwe soenen en dr net werkomme. De tsjerken moasten wer ynoarder brocht wurde. De std foar him iepensteld, krd en wapens oan him tlevere en ek njoggen boargen t it bestjoer en de hegerein as nderpn.
Dan soe der oer wat der bard wie net mear praat wurde, gjin ynkwisysje, hy soe oars gjin soldaten yn`e std bringe, dan syn liifwacht fan 50 ruters.
As it rstich bleau, kamen de gizelers mei in jier wer frij.

 

It stedsbestjoer doarste har net te fersetten, foaral om dat dr gjin ienriedichheid yn de std wie en ek net by de skutterij. De roomsken hienen ek in delegaasje nei Burgum stjoerd om harren te bekleien oer it nrjocht harren oandien en om te betsjgjen dat hja neat dien hienen tsjin de eed dy`t hja sward hienen op de kening en dat hja fuort ree wienen dy eed jitris te befstigjen as Aremberg dat winske. (Chr. S 738)
Sa krige Aremberg syn sin. Omdat hy it leger net yn de std bringe mocht sil dat noch wol in skoft te Burgum tahlden hawwe.
It gyng allegear sa maklik, dat it Aremberg fuort al muoide dat er sa skiklik west hie op it stik fan de besetting fan `e std en de ynkwisysje. Wa`t in hn slaan wol fynt altyd wol in stk. Op twa maart helle er dochs twa findels yn`e std. Der kamen ek nije ynkwisiteurs. De ferfolging boaze wer oan.
Mar yn 1568 sneuvele Aremberg by Heiligerlee, it leger fan Loadewyk fan Nassau belegere Grins, mar waard troch Alva ferneatige.

Doe siet de skrik der sa goed yn dat it bisdom troch gean koe. Dat wol sizze dat de Friezen nder swiere bedrigingen fan Alva in biskop optwong krigen dy`t hja perfoarst, roomsk of net roomsk, net hawwe woenen. In oerwinning foar Alva, mar foar de Biskop, al hie er in hillige west in nmooglike taak.  

Cunerus Petri in Sieuw t Brouwershaven waard de twadde biskop fan Ljouwert, de earste wie ndertusken al te Brugge befstige. Op 23 jannewaris ferliet er Leuven om op 1 febrewaris yn Ljouwert oan te kommen. Dr dienen se doe dus noch ryklik in wike oer! Nei in skoftsje by de Grauwe Beginen tfanhze te hawwen naam er syn yntrek yn it hs fan de prior fan it Berchkleaster yn Ljouwert dat er der "deftich" foar ynrjochtsje litten hie. Op sn maart kaam er yn it kleaster te Burgum om dat op te easkjen. (V. H&V. R 304)

 

De prior Johannes Bernhardi protestearre foar de foarm, want fjouwer dagen earder hienen hja al in oerienkomst makke. (MW 156) Derby krige de prior in talage fan 600 gne en fjouwer skten turf it jier, in keamer yn it Sint Anne kleaster yn Ljouwert, dy`t hy meubilearje mocht mei meubels t syn kleaster en twa bden, syn skulden waarden foldien en hy kriich om te ferhzjen noch hndert gne. Trije of fjouwer noch oerbleaune kanunniken krigen troch bemiddeling fan`e riedshearen fan it hof elk hndert gne jiers, ek hja mochten in bd meinimme t it kleaster. Hja wienen by de oerienkomst tusken prior en biskop blykber fergetten. (Gab 526, 527)
It liket hast net te leauwen, dat dat alles wie wat der yn it kleaster oerbleaun wie, mar Lindanus hat it yn syn rapport ek oer mar fiif minsken yn it kleaster. (Hensen. 220)

 

It kapittel wie fansels min te sprekken oer dizze gong fan saken. Wis hja hienen optlst it kleaster ek net rde kinnen, mar dat de prior snder dr it kapittel yn te kennen it kleaster oerdroech oan in oar, en him derfoar betelje liet, dat wie ferried oan alle begjinsels fan it kapittel.
Yn tsjintwurdichheid fan de biskop, protestearre Paulus Costerius prior fan Thabor, as fertsjintwurdiger fan it kapittel, tsjin de oerienkomst, makke op de tredde fan maart tusken de biskop en Johannes Bernardi. En ferklearre dat it kleaster lykwols nfermindere eigendom fan it kapittel wie. (Acq II 153(1))
Derby drigen hja Johannes Bernhardi mei exkommunikaasje. En hja hienen him grif mei help fan de wrldske macht oppakke litten en him feroardielje litten foar it wrldske gerjocht, foar it him taeigenjen fan wat net fan him wie en him dernei grif foar syn ferried, syn oerhearrigens oan de prior supperior, it ferbrekken fan syn kleaster geloften, foar syn fierdere libben yn syn sel opsletten. Neffens harren regels hienen hja dr it rjocht ta. (VD I 415, Acq I 174)
Hja krigen de kns lykwols net, Alva bemuoide him dr persoanlik mei en skreau in brief oan it kapittel dat yn Eindhoven byinoar wie, dat hja de prior en syn kleasterlingen mei rst litte moasten. (Acq II 152, 153)

 

De Biskop ferboelguodde alles wat der yn it kleaster noch te finen wie. ( Gab. 516)
Dernei ferbouwde hy it ta syn simmer ferbliuw. Mar lang hie hy der gjin wille fan. Acht jier letter wie it mei de Spaanske macht yn Frysln gebeurd, der snder koe hy him hjir net hanthavenje. Op lst fan de steaten waard hy yn Harns finzen nommen en in pear dagen letter nei syn btenferbliuw yn it kleaster fan Burgum oerbrocht, dr`t er mear bewegings frijheid hie. De lnfd Mathias hie him in talage fan 600 gne tasein, mar de steaten wegeren dat t te beteljen, eardat hy rekkening en ferantwurding fan syn behear dien hie. Wylst hy dr noch siet krige, (of hie), hy selskip fan de reguliere kanunniken fan Lnjetsjerk, dy`t snt de ferwoasting fan harren kleaster (1515) yn Achlum sieten, dat yn 1572 ek ferwoaste wie. Namen hja it kleaster wer yn besit foar it kapittel?
De opbringst fan de landerijen hawwe hja grif net hn.
De 600 gne foar Johannes Bernardi is oan syn dea yn 1578 ta oan him betelle. Dernei is op fersyk fan it bestjoer fan de std Ljouwert dizze 600 gne brkt om de Ljouwerter dmny`s fan te beteljen (HWS II 412)

 

De steaten stelden de kleasters dy`t de biskop nderhlde moatten hienen nder tafersjoch fan Popke Roorda as rintmaster, hy behearde ek it Haskerconvint, dat it Hof fan Frysln him wierskynlik ta eigene hie, nei dat it ferwoaste en troch de muontsen ferlitten wie. (V AP 373, 374)
Lang duorre dy tastn net. Nei it ferried fan Rennenberg (1579) wienen alle roomsken fertocht en faai. De measten flechten of dkten nder.
Ek biskop Cunerus Petri wist te ntkommen, hy flechte oer Munster nei Keulen en stoar dre 15 febrewaris 1580. (V. H&V. R 311)
Sa lei dan it kleaster ferlitten, mar net nbeheard. Roorda die syn bst alles sa goed mooglik te ferhieren.

 

De striid tusken de steatsken en Spanje boaze hurd oan, doe`t Verdugo steedhlder en oanfierder foar de Spanjaarden waard en t Grins en Oerisel wei Frysln slim bedrige. De leechsteande kleasters, dy`t nei twa ieuwen striid en nrst suver fstingen wienen, soenen de fijn hld en skl biede kinne. Tagelyk wie der slim ferlet fan materialen om op strategyske plakken sknsen te bouwen. Yn 1581 waard derom troch de steedhlder frij jn de kleasters of wat derfan net ferhierd wier f te brekken. In pear dagen letter waard dat feroare, de frij kommende stien moast ta beskikking fan de steaten bliuwe.
It sil wol betsjutte dat de muorren en poarten fan it kleaster fbrutsen binne en faaks ek guon fan de gebouwen foar safier as dy net ferhierd wienen.

Yn elts gefal blykte yn 1606 it kleaster der noch te stean. It waard brkt as pastorij en omdat it drfoar wol wat grut wie, wie de helte ferhierd as buorkerij. Dy ynwenning blykte problemen te jaan, doe`t de earste Burgumer dmny Danil Johannis opfolge waard troch dmny Wilhelmus Faber. Wylst der gjin dmny wie, hie de oare hierder alles oan him lutsen en hy sette de nije dmny de foet dwers troch, doe`t dy efkes fwzich wie, de doarren ticht te spikerjen en de studearkeamer oeral te heljen.

Dat is it lste dat we fan it kleaster hearre foar dat yn 1973 de tsjerkfden it tsjerkhf t wreidzje moasten en derta proef gatten yn it nije part makken. Drt blykte, dat it sa net brkber wie as begraafplak, fanwege it pn dat dr yn`e grn siet.

Doe`t ik op in dei dy gatten beseach en hearde dat dat stik by it tsjerkhf lutsen wurde moast en dat it drfoar alhiel tgroeven wurde moast, haw ik my yn ferbining steld mei Elzinga, doetiids argeolooch fan it Frysk Museum en mei him de gatten, en it pn dat dr tkaam wie, besjoen en de mooglikheid besprutsen om kontakt op te nimmen mei de tsjerkfldei om tastimming te jaan it op te graven, omdat we dan yn elts gefal in frij goede plattegrn hawwe soenen fan it kleaster.

 

De foarsitter fan de tsjerkfldei sei, dat hja fan plan wienen it de folgjende winter t te graven, mar dat dr noch gjin jild foar wie, sa dat it ek noch wol folle langer duorje koe, hoewol it wol hast tiid waard omdat it, nei it tgraven en wer opfoljen, wol in pear jier besakje moast foar dat it brkt wurde koe. Wol wienen hja ree it jild dat it oars dochs komme soe te kostjen by te dragen.
In besykjen om de Gemeente foar de opgraving jild en G. S. W. ers beskikber stelle te litten mislearre.
De amateur opgravers yn oplieding wienen der noch net ree foar. En der wienen folle mear en faaks wichtiger plakken om harren yn te setten.

 

Sa stie de saak doe`t de tsjerkfldei in oanbod krigen fan it leanbedriuw Van Adel, dat grn brke moast foar it opheegjen fan in hiem yn`e Warren foar in nije pleats foar W. Mulder. Dat wie de gelegenheid drt hja op sieten te wachtsjen, in pear dagen letter begnen hja mei it tgraven.
De manier dr`t Elzinga op reagearre, doe`t hy it berjocht krige, wie mear spontaan as ferstannich. De tsjerkfldei wie frijwat rekke en ferbea elk en ien it terrein. Doe`t alles wer wat by lein wie, wie it measte tgraven al bard. De konklzjes yn in brief oan B&W binne dan ek tige meager. Der binne yndied fneminten fn fan in 14de ieusk gebou, dat boud wie op in heuvel dy`t drfoar op smiten wie. Troch de wat nhandige oanpak, gjin platte grn dus.

WAT IS DER NOCH FAN OER


Opgraving op it kleasterterrein


Op it eardere hiem fan it kleaster dat rchwei lei tusken Skoalstrjitte en de poel en tusken de Lykwei en it Skoalleloantsje, kin noch fan alles yn`e grn sitte, dat fkomstich is fan it kleaster en de bewenners of besikers drfan. Sa binne der munten fn fan om 1570 hinne, mar ek t eardere en lettere tiden. Der is in segel fn dat no yn it museum leit. En foaral fyn`t men dr hele of faker stikkene stienen, dakpannen en laaien, en by graafwurk stikken fneminten, flierren, kelders, ensf fan it kleaster of bygebouwen. It melden fan sokke fynsten en it yn kaart bringen drfan kin noch altyd bydrage oan it lytse bytsje dat wy mar witte oer it "Domus Sanctus Nicolai" yn Burgum.  


Opgraving op it kleasterterrein yn Burgum 1995








Boarnen:

Abma     G. Abma. Ljouwerterdiel. De Tille, Ljouwert 1984

Acq     J. G. R. Acquoy. Het klooster Windesheim en zijn Invloed. Utrecht 1880

B&B     A. Baart en M. P. van Buytenen. Bergums Kerk Klooster en Omgeving, overdruk uit de Vrije Fries dl 43, 1957

Dirks     M. J. Dirks. Losse stukken betrekkelijk Friesland. De Vrije Fries 1859

Hensen   A. Hensen. De toestand van sommige Friesche kloosters in de tweede helft der zestiende eeuw.  
                    Artikel yn Archief voor de geschiedenis van het aardsbisdom Utrecht. dl 52, s 214-223

HvP     Hoynck van Papendrecht. Analecta Belgica Hagae Comitum. Vita Viglii ab Aytta Zuichemmeii

Chr. S   Chr. Schotanus. De Geschiedenissen Kerkelijke als Wereldlijke van Friesland. Frjentsjer 1658.

Gab.     Gabbema. Verhaal van de stad Leeuwarden.

GA. L     Gemeente archyf Ljouwert

H. W. S.   H. W. Steenstra. Algemeene Geschiedenis van Friesland. Minnertsgea 1845. reprint Van Sijen Ljouwert.

HB588   Stedsbibletheek Brugge Hnskrift 588

M. M     Maria Meertens. De godsvrucht der Nederlanden 6. Antwerpen 1934

MW     Monasticon Windeshemense. W. Kohl e. o. Brussel 1980

Ph. Br     Ph. Breuker. De midsieuske kleasters yn Frysln en harren grnbesit. yn It Beaken nr 37 1975

PS OFO   P. Sipma. Oudfriesche Oorkonden

SA       Van Sminia argyf, yn it ryks argyf yn Ljouwert

S&Y     Spahr en Ypma. Tietjerksteradeel. De Tille Ljouwert 1978

WfT     Worp van Thabor. Kronijk van Friesland

V. AP     L. J. van Apeldoorn. De Kerkelijke goederen in Friesland. Ljouwert 1915

VB       Dr P. Th. van Beuningen. Wilhelmus Lindanus als Inquisiteur en Bisschop. Van Gorcum&comp. Assen   1966

VD R.     Th. M. van Dijk. De Constituties der Windesheimse Vrouwenkloosters voor 1559. Nijmegen 1986

V. H&V. R  Van Heusen en Van Rijn. oudheden en gestichten van Vriesland.

Mol      Prof. J.A. Mol. Het Uithofsysteem van het koorherenklooster Bergum in Friesland. yn Historisch-Geografisch Tijdschrift 22e j.g. no. 3  2004 

Thsside --------- Brendan --------- YNHALD ---------- E-post